Blockchain là gì? Cẩm nang về Blockchain cho người mới (chi tiết)

By VP | Đầu tư

Blockchain là gì

Với các anh em đang tham gia thị trường Crypto, chắc hẳn đã quá quen thuộc với với cụm từ Blockchain. Nhưng các anh em đã thực sự hiểu về Blockchain và cách nó vận hành?

Blockchain là công nghệ xoay quanh thị trường Crypto mà chúng ta đang tham gia. Hiểu về nó sẽ giúp anh em hiểu & nắm được bản chất của Cryptocurrency này.

Trong bài viết này, hãy cùng mình tìm hiểu về công nghệ Blockchain là gì và cách nó hoạt động như thế nào. Mình sẽ cố gắng trình bày nó theo cách dễ hiểu nhất để anh em dễ hình dung.

Cùng mình bắt đầu bài viết nhé!

Trước khi phân tích rõ khái niệm, định nghĩa của Blockchain là gì? Hãy cùng mình tìm hiểu về nhu cầu và ý tưởng nào đã khiến Blockchain ra đời. Bên cạnh đó là mọi thứ xuất phát trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.

Ý tưởng ra đời

Ở đây, mình lấy ví dụ về việc giao dịch tiền tệ giữa hai người A & B với nhau.

Giao dịch thời xưa

Ngày xưa, khi giao dịch tiền tệ, vay tiền, trả nợ, người ta thoả thuận với nhau (giữa A và B) và ghi lại các thông tin giao dịch đó vào một cuốn sổ để lưu trữ nó - gọi là sổ cái. Và đưa sổ này cho 1 người trung gian C uy tín nắm giữ. Tất nhiên, người C này phải đều được A và B tin tưởng.

Ở đây, chúng ta sẽ thấy các thành phần tham gia như sau:

  • A & B là 2 người tham gia giao dịch với nhau.
  • C là người uy tín đứng là làm trung gian.
  • Sổ cái (bằng giấy).

Tuy nhiên, cách giao dịch này gặp phải một số vấn đề như sau:

Vấn đề lưu trữ lâu dài:

Cuốn sổ thường được làm bằng giấy và nó dễ bị mối mọt, bị hỏng theo thời gian. Tức là thông tin lưu trữ trên đó không tồn tại mãi mãi.

Ví dụ: A vay tiền của B trong thời hạn 12 năm. Nhưng 10 năm sau cuốn sổ mục nát và không còn xem được thông tin trên đó. Lúc đó, A chối cãi là không vay tiền của B và B cũng không còn cuốn sổ để mang ra làm bằng chứng xác thực là A đã vay tiền của mình.

Thông tin có thể bị thay đổi hoặc phá huỷ:

Một ai đó lấy trộm được cuốn sổ và họ có thể xoá đi một số thông tin, hoặc xé đi 1 trang sổ. Lúc đó, thông tin không còn toàn vẹn như lúc ban đầu của nó nữa. Tức là thông tin có thể bị thay đổi.

Tồn tại trung gian thứ 3:

Cuốn sổ đó lại do một người trung gian thứ 3 đủ uy tín nắm giữ. Và không phải ai cũng có thể dễ dàng tìm được một người thứ 3 để đứng ra xác nhận.

Đồng thời lúc này, hai người giao dịch kia phải hoàn toàn đặt niềm tin vào người trung gian này.

Giao dịch qua hệ thống ngân hàng hiện tại

Tới khi xã hội phát triển, chúng ta có hệ thống ngân hàng thay thế cho người C thứ 3 trung gian kể trên. Cuốn sổ cái làm bằng giấy được thay thế bằng hệ thống máy tính của ngân hàng.

Ưu điểm của hệ thống ngân hàng:

  • Thường được chính phủ, nhà nước đứng ra đảm bảo quyền lợi của người giao dịch.
  • Thông tin lưu trong hệ thống máy tính bền vững theo thời gian, không sợ bị “mục nát" theo thời gian.

Tuy nhiên, việc giao dịch qua hệ thống ngân hàng vẫn có một số vấn đề như:

Nguy cơ dữ liệu bị đe doạ: Do máy chủ ngân hàng chứa rất nhiều thông tin quan trọng nên luôn là mục tiêu tấn công của nhiều kẻ xấu. Dữ liệu vẫn có thể bị đánh cắp hoặc thay đổi.

Phí giao dịch: Khoản phí khi người dùng thực hiện việc chuyển khoản cho nhau cũng là một vấn đề đối với các giao dịch.

Hình dưới là phí chuyển tiền của ngân hàng Vietcombank, cập nhật ngày 10/10/2019.

Vẫn tồn tại bên thứ 3 trung gian: Đó chính là ngân hàng. Các thông tin giao dịch của người dùng do ngân hàng nắm giữ. Bên cạnh đó, họ có thể khai thác, hoặc bán thông tin này cho bên thứ 3.

Ngoài ra, các hệ thống quản lý tập quyền, ngân hàng hay nhà nước có thể yêu cầu đóng băng tài khoản của người dùng. Và đây là trường hợp mà không user nào mong muốn. 

Chính vì vậy, Blockchain ra đời để giải quyết các vấn đề kể trên.

Vậy Blockchain là gì?

Khái niệm Blockchain là gì?

Blockchain là một sổ cái phân tán phi tập trung (Distributed Ledger), nó ghi lại các thông tin dữ liệu giao dịch.

Các thông này trước khi được ghi vào trong “sổ cái" sẽ được xác nhận bởi nhiều người ở nhiều nơi khác nhau thông qua cơ chế đồng thuận.

Anh em có thể hình dung Blockchain là cuốn sổ cái nhưng là phiên bản điện tử của nó.

Hai đặc tính quan trọng nhất của Blockchain là tính phân tán (Distributed) và phi tập trung (Decentralized).

Tính chất phân tán (Distributed): 

Tức là các sổ đó chứa dữ liệu giống nhau nhưng được phân tán ở nhiều nơi khác nhau. Vậy nên, chẳng may một nơi bị mất hoặc hỏng thì dữ liệu vẫn còn trên Blockchain.

Tính phi tập trung (Decentralized):

Ở đây, nghĩa là nó không bị bất kỳ một tổ chức nào nắm quyền kiểm soát. Một khi thông tin được xác nhận và ghi trong Blockchain thì không ai có thể thay đổi nó. Chỉ có người nắm giữ private key mới có thể truy cập nó mà thôi.

Đây là hai đặc tính của Blockchain tạo nên sự khác biệt và ưu việt  so với hệ thống ngân hàng giao dịch hiện tại.

Vậy, anh em có thắc mắc là cấu trúc của Blockchain là gì và nó hoạt động như thế nào không? Hãy cùng Coin98 tìm hiểu tiếp nhé!

Các hoạt động của mạng lưới Blockchain

Trước khi đi vào hoạt động của Blockchain, chúng ta cùng tìm hiểu về cấu trúc của nó.

Cấu trúc của Blockchain

Blockchain đúng như tên gọi của nó gồm Block và Chain.

Cụ thể trong cấu trúc của nó, gồm nhiều Block (khối). Các khối này liên kết với nhau tạo thành chuỗi, chúng ta có chuỗi khối hay Blockchain.

Anh em có thể sẽ thắc mắc trong mỗi Block đó gồm những cái gì và các khối này liên kết với nhau ra sao?

Mình sẽ giải thích ngay bên dưới.

Cấu trúc mỗi Block

Trong mỗi Block gồm tối thiểu các thành phần sau: Data, Hash và Previous Hash.

Data:

Đây là các dữ liệu ghi lại bên trong Blockchain, chính là thành phần chúng ta muốn lưu trữ và bảo mật nó trên Blockchain. 

Data hay dữ liệu sẽ được bảo vệ bằng thuật toán mã hoá. Mỗi Blockchain lại có thuật toán mã hoá riêng.

Ví dụ: Data bên trong Blockchain của Bitcoin gồm các thông tin:

  • Số lượng BTC bên trong giao dịch & thời gian thực hiện giao dịch.
  • Địa chỉ người gửi.
  • Địa chỉ người nhận.

Hash:

Mã hàm băm của của block. Đây là chuỗi các ký tự và số được tạo một cách ngẫu nhiên và không giống nhau. 

Nó đại diện riêng cho block đó và được mã hoá bằng thuật toán mã hoá. Mã hash dùng để phát hiện sự thay đổi trong các khối.

Previous Hash:

Mã hàm băm của block trước đó. Nó dùng để các khối liền kề nhận biết khối nào trước, khối nào sau và nối với nhau.

Anh em xem hình minh hoạ dưới đây để nắm được về mặt cấu trúc của Blockchain.

Khối đầu tiên [1] do không có khối nào trước nó nên mã Hash của nó là chuỗi số 0. Và nó được gọi là khối nguyên thuỷ hay Genesis Block.

Hoạt động của Blockchain

Mỗi khi có dữ liệu mới được tạo ra nó sẽ được kiểm tra và xác thực bởi nhiều node ở nhiều nơi khác nhau, thông qua cơ chế đồng thuận.

Trường hợp nếu có thay đổi trên 1 khối. Ở đây mình giả sử hacker tấn công và thay đổi thông tin trên khối A. Tại thời điểm đó:

  • Mã hash của khối A bị thay đổi.
  • Hệ thống sẽ so sánh mã hash đó với mã hash khối trước đó & phát hiện ra sai lệch.
  • Như vậy hacker phải thay đổi hash của khối trước A. Hệ thống lại phát hiện ra sai lệch ở khối A-1. Hacker phải tiếp tục thay đổi hash của khối A-2.
  • Như vậy để thay đổi được giao dịch thì hacker phải thay đổi tất cả các khối.

Để gây khó khăn cho hacker khi tấn công hệ thống, chúng ta có cơ chế đồng thuận. 

Cơ chế đồng thuận của Blockchain

Cơ chế đồng thuận trong Blockchain là cơ chế mà qua đó Blockchain đạt được sự đồng thuận để ghi lại thông tin giao dịch vào trong Blockchain.

Như mình đã nhắc ở trên, cơ chế đồng thuận dùng để xác nhận và để các node trong mạng lưới cùng đồng tính ghi lại dữ liệu mới vào trong hệ thống Blockchain.

Nếu có sự thay đổi của một block trong mạng lưới, điều ấy tương tự như dữ liệu mới được tạo ra. Dữ liệu này được so sánh với các dữ liệu của các khối khác. Nếu có sự khác biệt thì nó sẽ không cho phép dữ liệu ấy được ghi vào bên trong Blockchain.

Đó là cách Blockchain được thiết kế để chống lại sự thay đổi dữ liệu.

Nói tóm lại thì anh em có thể hiểu về Blockchain như sau:

  • Blockchain là 1 loại công nghệ lưu trữ và truyền tải dữ liệu.
  • Các dữ liệu được ghi lên Blockchain được lưu trữ trong các block giống nhau nằm phân tán.
  • Để dữ liệu được ghi vào trong khối thì cần được các node mạng đồng thuận, xác thực ghi lại chứ không chịu sự quản lý của một cơ quan cá nhân cụ thể nào cả.
  • Không ai có thể thay đổi các thông tin này.

Có 2 cơ chế đồng thuận phổ biến là PoW và PoS.

PoW (Proof of Work): Hay còn gọi là bằng chứng công việc. 

Đây là cơ chế đồng thuận đầu tiên và gắn liền với Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), BEAM, Grin.

Trong cơ chế đồng thuận này, có các thợ đào (miner) dùng sức mạnh máy đào để giải các bài toán khó. Sau khi giải xong, họ sẽ giành được quyền xác thực giao dịch và tạo khối mới trong Blockchain.

PoS (Proof of Stake) hay bằng chứng cổ phần.

Điển hình có một số dự án như: IOST, Binance Coin (BNB), Cosmos (ATOM), Ontology (ONT)... sử dụng cơ chế này.

Cơ chế đồng thuận PoS sẽ không có các miner thợ đào mà thay vào đó những người tham gia xác thực giao dịch sẽ phải stake hay đặt cược lượng coin lớn để giành quyền xác thực giao dịch và tạo khối.

Cơ chế này sẽ không yêu cầu phải đầu tư nhiều máy đào đắt tiền.

Có hai thuật ngữ nữa mình muốn giới thiệu với anh em là Private Key và Public Key.

Private Key

Hay còn gọi là khoá cá nhân/ riêng tư. Là chuỗi các ký tự gồm số và chữ.

Nó dùng để truy cập vào ví tiền Crypto & cho phép thực hiện các giao dịch. Vì vậy, người dùng phải bảo vệ và không tiết lộ mã Private Key cho bất kỳ ai.

Public Key

Hay còn gọi là khoá công khai, cũng là chuỗi các ký tự gồm chữ và số.

Nó được coi như địa chỉ định danh của người dùng trên mạng lưới Blockchain. Public Key tương ứng với Address địa chỉ ví.

Khi tạo đia chỉ ví trên Blockchain, anh em sẽ nhận được hai key gồm public key (address) và private key (khoá cá nhân). Private key và public key luôn luôn đi kèm với nhau.

Anh em hình dùng Public key là địa chỉ email, còn private key như mật khẩu của email vậy. Còn các thư email tương ứng với tiền hay dữ liệu bên trong đó.

Anh em nhận mail từ người khác thì có thể thông báo cho họ địa chỉ email của mình. Bất kỳ ai có địa chỉ email này đều có thể gửi mail tới anh em.

Mật khẩu (private key) do anh em nắm giữ. Nếu mật khẩu này bị tiết lộ cho ai thì người đó có thể truy cập vào email của anh em và thực hiện gửi mail đi (chuyển tiền ra ngoài).

Ai có mật khẩu (private key) đều có thể truy cập vào tài khoản email đó và gửi thư đi (rút tiền). Vì vậy, anh em luôn phải bảo vệ chuỗi các ký tự private key này.

Vậy thì Blockchain có các đặc tính ưu việt nào?

Đặc điểm của Blockchain

  • Không thể làm giả, không thể bị phá huỷ: Điển hình là Bitcoin từ khi sinh ra tới giờ chưa có bất kỳ đồng BTC giả nào được sinh ra và lưu vào trong chuỗi Blockchain của Bitcoin cả.
  • Không thể thay đổi (hay bất biến): Một khi dữ liệu đã được ghi vào trong block của Blockchain thì nó không thể thay đổi hoặc sửa chữa, thêm bớt.
  • Tính bảo mật: Chỉ có người nắm giữ private key mới có thể truy cập dữ liệu bên trong Blockchain.
  • Tính minh bạch: Các giao dịch trong Blockchain được lưu lại và mọi người có thể check các giao dịch này. Dựa vào đó ta có thể kiểm tra và truy xuất lịch sử giao dịch. Thậm chí người ta có thể phân quyền để cho phép người khác truy cập một phần thông tin trên Blockchain.
  • Tích hợp Smart Contract (hợp đồng thông minh): Dựa vào đó các điều khoản được ghi trong hợp đồng thông minh sẽ được thực thi khi các điều kiện trước đó được thoả mãn, không ai có thể ngăn cản hoặc huỷ nó.

Blockchain nền tảng đầu tiên tích hợp Smart Contract là Ethereum.

Dựa trên các đặc tính này, chúng ta có thể áp dụng công nghệ Blockchain trong rất nhiều ngành nghề từ tài chính ngân hàng, supply chain, lưu trữ dữ liệu, IoT, bầu cử voting, dịch vụ y tế...

Tổng kết

Trên đây là viết đầu tiên trong series các bài viết về công nghệ Blockchain.

Qua bài viết này, anh em đã hiểu được tổng quan về công nghệ này, cũng như cách hoạt động và đặc điểm của nó.

Vậy các ngành nghề, lĩnh vực nào đang được áp dụng công nghệ này? Mời anh em đón đọc bài viết sau trong chuỗi series này.

Còn bây giờ..

Thân chào và hẹn gặp lại anh em trong bài viết tới!

Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of