Nếu không ai vote, DAO có còn ý nghĩa?

DAO từng được xem là trái tim của Web3 governance: minh bạch, phi tập trung và được vận hành bởi cộng đồng. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, ngày càng nhiều tín hiệu cho thấy governance trong các DAO lớn đang rơi vào trạng thái hình thức khi không phải vì bị tấn công, mà vì không còn đủ người quan tâm để tham gia.

Những tranh luận gần đây xoay quanh Compound, Gauntlet, AI voting hay Futarchy không còn là câu chuyện riêng lẻ, mà phản ánh một khủng hoảng cấu trúc của mô hình DAO hiện tại.

Quyền lực đang nằm trong tay ai?

Quan sát phần lớn các DAO lớn trên thị trường hiện nay, có thể thấy governance thực tế không vận hành theo mô hình cộng đồng rộng lớn cùng ra quyết định như kỳ vọng ban đầu. Thay vào đó, quyền lực thường xoay quanh một liên minh gồm core team hoặc foundation, bên ủy quyền chuyên nghiệp và nhóm cá voi.

Trong đó, core team hoặc foundation đóng vai trò trung tâm trong việc định hướng sản phẩm, kiểm soát lộ trình phát triển và triển khai các thay đổi kỹ thuật. Dù nhiều quyết định được đưa ra dưới hình thức proposal và bỏ phiếu on-chain, phần lớn nội dung và hướng đi chiến lược vẫn xuất phát từ nhóm này.

Bên cạnh đó là các cá nhân hoặc tổ chức chuyên nghiệp được ủy quyền bỏ phiếu trong DAO, thay mặt cho những token holder không trực tiếp tham gia governance. Sự xuất hiện của họ giúp duy trì hoạt động governance ở mức tối thiểu, đặc biệt trong bối cảnh phần lớn cộng đồng không còn mặn mà với việc tham gia biểu quyết.

Đọc thêm: Clawdbot và ý tưởng AI làm việc 24/7 trên máy người dùng

Nhóm cuối cùng là nhóm cá voi, những địa chỉ nắm giữ lượng voting power áp đảo. Dù không phải lúc nào cũng chủ động tham gia, chỉ cần một số whale xuất hiện đúng thời điểm, cục diện bỏ phiếu đã có thể được định đoạt.

Cấu trúc này hình thành không phải vì lý tưởng, mà vì những lý do rất thực tế. Phần lớn token holder không quan tâm đến governance, đặc biệt khi 90-95% proposal chỉ xoay quanh các nâng cấp kỹ thuật định kỳ, ít tác động trực tiếp đến lợi ích ngắn hạn. Trong khi đó, DAO vẫn cần những người sẵn sàng bỏ thời gian và công sức để “giữ cho hệ thống chạy”, và cách đơn giản nhất là trả tiền cho họ để quan tâm.

Vấn đề nằm ở hệ quả của cấu trúc này. Khi số người thực sự tham gia governance quá ít, hệ thống trở nên mong manh, dễ bị thao túng và dần mất đi ý nghĩa phản biện. Governance vẫn tồn tại về mặt hình thức, nhưng vai trò kiểm soát quyền lực và đại diện cho cộng đồng rộng lớn ngày càng suy yếu.

Khi governance trở thành thủ tục phê duyệt

Compound là ví dụ điển hình cho cách DAO governance dần trượt từ “cơ chế ra quyết định” sang quy trình hợp thức hóa. Cuộc tấn công governance năm 2024, chỉ với 57 địa chỉ tham gia bỏ phiếu nhưng gây thất thoát khoảng 24 triệu USD COMP, từng được xem là một sự cố hiếm gặp.

Tuy nhiên, dữ liệu governance giai đoạn cuối 2025 - đầu 2026 cho thấy đây không phải ngoại lệ, mà là hệ quả tất yếu của mức độ tham gia bỏ phiếu quá thấp.

Quan sát các proposal gần đây trên Compound, có thể thấy một số đặc điểm lặp lại:

• Phần lớn proposal chỉ có 25-70 địa chỉ tham gia bỏ phiếu
• Số phiếu “For” áp đảo (600,000 - 800,000 COMP), gần như không có phản đối đáng kể
• Nội dung proposal chủ yếu xoay quanh incentive cho các market do Gauntlet quản lý

Về mặt vận hành, Compound vẫn hoạt động ổn định và hiệu quả. Nhưng về mặt governance, DAO đang chuyển từ việc tranh luận và lựa chọn sang phê duyệt các quyết định đã được định sẵn. Quyền lực thực tế không nằm ở cộng đồng rộng lớn, mà tập trung vào một số ít địa chỉ có đủ thời gian, động lực và voting power để tham gia đều đặn.

Trong bối cảnh đó, nhà ủy thác chuyên nghiệp đóng vai trò then chốt. Họ là những người được trả phí để theo dõi proposal, phân tích rủi ro và bỏ phiếu thay cho phần lớn token holder không tham gia. Chính cơ chế này giúp Compound duy trì được quorum và tránh bị tê liệt governance nhưng đồng thời cũng tạo ra một tầng quyền lực trung gian.

Theo thời gian, ranh giới giữa ủy thác đại diện và người điều hành thực tế ngày càng khó phân biệt. Khi một nhóm ủy thác quen thuộc liên tục xuất hiện trong hầu hết các proposal, và cùng một đối tác như Gauntlet đều đặn đề xuất rồi trực tiếp triển khai các thay đổi, governance không còn là nơi để tranh luận hay kiểm soát quyền lực. Thay vào đó, nó dần trở thành một quy trình kỹ thuật mang tính lặp lại, nơi các quyết định được thông qua theo quán tính hơn là được xem xét và phản biện một cách thực chất.

Vấn đề trở nên rõ ràng hơn khi phần thưởng ủy thác suy giảm, khiến nhiều doanh nghiệp governance không còn tồn tại được. Những nhà ủy thác còn trụ lại thường là các tổ chức lớn, có quan hệ chặt chẽ với core team hoặc đối tác vận hành. Điều này vô tình củng cố thêm sự tập trung quyền lực, thay vì phân tán nó.

Ngay cả Vitalik Buterin cũng nhiều lần cảnh báo rằng DAO rất dễ bị sa vào chính trị con người, đặc biệt trong những hệ thống mà phần lớn cộng đồng đứng ngoài, còn quyết định nằm trong tay một nhóm nhỏ người nắm giữ quyền lực.Clawdbot và ý tưởng AI làm việc 24/7 trên máy người dùng

Đọc thêm: DAO là gì? Hạn chế và tiềm năng đầu tư của DAO trong Crypto

Trong trường hợp của Compound, governance không biến mất. Nó vẫn tồn tại on-chain, vẫn có proposal, vẫn có bỏ phiếu. Nhưng vai trò phản biện, giám sát và đại diện cho cộng đồng rộng lớn đã bị bào mòn đáng kể, để lại một DAO vận hành hiệu quả, nhưng ngày càng xa rời tinh thần phi tập trung ban đầu.

Những điểm yếu hiện tại của DAO

Mặc dù DAO được xây dựng với mục tiêu tạo ra một mô hình quản trị phi tập trung và dân chủ hơn, thực tế cho thấy governance trong nhiều DAO lớn đang tồn tại những điểm yếu mang tính cấu trúc.

Phổ biến nhất là sự tập trung quyền lực vào tay một nhóm rất nhỏ các cá voi, khiến quá trình ra quyết định không phản ánh được ý chí của cộng đồng rộng lớn. DAO có thể phi tập trung về mặt hạ tầng, nhưng về mặt governance lại vận hành gần với một mô hình tập trung.

Sự mất cân bằng này khiến đa số thành viên DAO khó có khả năng tham gia governance một cách thực chất. Trong nhiều trường hợp, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ holder nắm đủ token để tạo hoặc thông qua proposal, trong khi phần lớn cộng đồng bị loại khỏi quá trình ra quyết định. Governance vẫn tồn tại on-chain, nhưng vai trò đại diện và phản biện của cộng đồng ngày càng mờ nhạt.

Bên cạnh đó, mô hình token voting còn bộc lộ một hạn chế lớn: quyền biểu quyết không phản ánh năng lực chuyên môn. Việc nắm giữ nhiều token chủ yếu phản ánh năng lực tài chính hoặc lợi thế tham gia sớm, chứ không đảm bảo người bỏ phiếu hiểu rõ các vấn đề kỹ thuật, rủi ro hay tác động dài hạn của proposal. Trong khi đó, những contributor có hiểu biết sâu lại thường có tiếng nói yếu hơn trong governance.

Khi quyền lực tập trung và chuyên môn không được ưu tiên, governance dần trở thành một quy trình mang tính hình thức: proposal được thông qua đều đặn, nhưng thiếu tranh luận thực chất và cơ chế kiểm soát hiệu quả. Nếu không giải quyết được những điểm yếu cốt lõi này, DAO khó có thể đạt được mục tiêu quản trị phi tập trung đúng nghĩa, bất chấp việc ứng dụng công nghệ blockchain.

Tương lai DAO: AI voting, Futarchy và câu hỏi về vai trò của Founder

Trước những điểm yếu mang tính cấu trúc của mô hình DAO hiện tại, cộng đồng Web3 đang bắt đầu tìm kiếm các hướng đi mới nhằm giảm governance mang tính cầm chừng và tái phân bổ quyền lực một cách hiệu quả hơn.

Hai hướng tiếp cận nổi bật nhất là ủy quyền biểu quyết cho AI và Futarchy, đại diện cho nỗ lực chuyển governance từ biểu quyết cảm tính sang các cơ chế có khả năng mở rộng và tạo tín hiệu rõ ràng hơn.

Ủy quyền voting cho AI hướng đến việc giải quyết bài toán tham gia thấp bằng cách cho phép token holder ủy quyền quyền bỏ phiếu cho các AI agent được huấn luyện theo bộ giá trị và ưu tiên định sẵn.

Nhờ đó, các proposal mang tính kỹ thuật hoặc thủ tục có thể được xử lý tự động, trong khi con người chỉ cần tham gia khi xuất hiện những quyết định mang tính chiến lược hoặc gây tranh cãi. Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra những câu hỏi lớn về mức độ minh bạch, khả năng kiểm soát và niềm tin: AI thực sự đại diện cho ai, và ai chịu trách nhiệm khi quyết định sai?

Song song đó, Futarchy đề xuất một cách tiếp cận triệt để hơn: thay vì bỏ phiếu trực tiếp, DAO để thị trường dự đoán quyết định proposal nào có khả năng tạo giá trị cao hơn. Bằng cách gắn quyền ảnh hưởng với rủi ro kinh tế thực, Futarchy làm suy yếu vai trò của voting power thuần túy và khuyến khích những người có thông tin, phân tích tốt tham gia governance.

Tuy vậy, dù AI voting hay Futarchy có được triển khai tinh vi đến đâu, tương lai của DAO vẫn phụ thuộc vào một yếu tố mang tính quyết định: founder và core team có còn tin rằng DAO governance là đáng đầu tư hay không. Khi áp lực pháp lý giảm và nhu cầu ra quyết định nhanh tăng lên, nhiều dự án có xu hướng centralize hoặc giữ DAO như một lớp vỏ hình thức.

Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất của DAO không còn là thiết kế cơ chế mới, mà là câu hỏi liệu các builder có sẵn sàng tiếp tục trao quyền lực thực sự cho cộng đồng, hay chấp nhận để governance dần trở thành một nghi thức on-chain hơn là một công cụ kiểm soát quyền lực đúng nghĩa.

Đọc thêm: Sự thật sau cú pump hơn 40 lần của RIVER