Điều gì chờ đợi giá vàng sau cú sập lịch sử?

Tháng 1/2026 nhiều khả năng sẽ được nhắc tới như một cột mốc đặc biệt của lịch sử tài chính toàn cầu. Khi giá vàng thế giới lần đầu vượt ngưỡng 5,600 USD/oz, thị trường Việt Nam cũng chứng kiến một con số chưa từng xuất hiện: 190 triệu đồng cho mỗi lượng vàng miếng SJC. Chỉ vài năm trước, vùng giá 60-70 triệu còn bị xem là đắt đỏ, và ngay cả mốc 90 triệu của năm 2024 cũng từng được coi là đỉnh.

Tuy nhiên, ngay sau khi chạm tới những mức cao chưa từng có, thị trường vàng đã trải qua một cú điều chỉnh dữ dội. Phiên giao dịch ngày 30/1 ghi nhận giá vàng giảm tới 9% chỉ trong một ngày, xóa sổ gần 5.5 nghìn tỷ USD vốn hóa, gấp 3 lần lượng vốn hóa của Bitcoin.

Vậy đây chỉ là một nhịp thanh lọc cần thiết sau giai đoạn tăng nóng, hay là tín hiệu cho thấy thị trường vàng đang đối mặt với một bước ngoặt lớn hơn?

Đồng USD suy yếu: Không chỉ là giảm giá, mà là mất niềm tin

Trong nhiều thập kỷ, USD giữ vai trò trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu nhờ lợi thế kinh tế, thị trường vốn sâu rộng và niềm tin thể chế. Tuy nhiên, bước sang đầu năm 2026, khi Dollar Index rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 4 năm, sự suy yếu của USD không còn đơn thuần là biến động giá.

Khác với các chu kỳ trước vốn gắn với suy thoái hay Fed nới lỏng chính sách, giai đoạn 2025-2026 chứng kiến DXY giảm khoảng 9-10% dù lãi suất điều hành vẫn duy trì quanh 4-4.5% và kinh tế Mỹ chưa rơi vào suy thoái sâu. Nghịch lý này cho thấy áp lực lên USD đã chuyển từ tính chu kỳ sang tính cấu trúc.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở trạng thái “Fiscal Dominance” (tài khóa áp đảo tiền tệ). Quy mô nợ công Mỹ đã phình to đến mức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) không còn toàn quyền điều hành chính sách như trước.

Trong khi lãi suất cao từng là công cụ kiểm soát lạm phát và thu hút dòng vốn, thì hiện nay chi phí trả lãi cho khối nợ công đã tiệm cận 1,000 tỷ USD mỗi năm, vượt cả ngân sách quốc phòng. Việc duy trì lãi suất cao quá lâu sẽ nhanh chóng làm thâm hụt tài khóa xấu đi, buộc Fed phải lựa chọn giữa ổn định tiền tệ và ổn định ngân sách.

Căng thẳng này càng trầm trọng hơn khi Mỹ đối mặt với thâm hụt kép: vừa thâm hụt ngân sách, vừa thâm hụt cán cân thanh toán. Nền kinh tế Mỹ cần hút khoảng 4 tỷ USD vốn ngoại mỗi ngày để duy trì cân đối, nhưng dòng tiền này đang suy yếu khi nợ công vượt 36 nghìn tỷ USD và tăng nhanh hơn GDP.

Trong bối cảnh đó, USD không còn được xem là tài sản “phi rủi ro” mặc định; nhà đầu tư quốc tế bắt đầu yêu cầu mức risk premium cao hơn, kéo theo việc điều chỉnh giảm tỷ trọng tài sản Mỹ trong danh mục toàn cầu và tạo áp lực suy yếu mang tính bền vững lên đồng bạc xanh.

Song song với yếu tố tài khóa, lợi thế tăng trưởng vượt trội của Mỹ cũng đang bị bào mòn. Năm 2025, GDP Mỹ chỉ tăng khoảng 1.9-2.1%, không thấp trong tuyệt đối nhưng không còn vượt trội so với châu Âu, Nhật Bản và các thị trường mới nổi đang tăng tốc nhờ đầu tư công, AI và tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Khi tăng trưởng toàn cầu dần hội tụ, Mỹ không còn là điểm đến mặc định của dòng vốn, khiến USD suy yếu theo hướng chậm nhưng mang tính cấu trúc, thay vì những cú giảm và phục hồi rõ nét như trong quá khứ.

Đọc thêm: USD yếu đi: Điều gì đang thay đổi trong dòng vốn toàn cầu?z

Bất ổn địa chính trị: Động cơ chính cho cơn sốt vàng

Nếu các yếu tố kinh tế vĩ mô là “củi khô”, thì địa chính trị chính là mồi lửa đẩy giá vàng tăng tốc trong giai đoạn đầu năm 2026. Khi niềm tin vào hệ thống tài chính suy yếu, mọi xung đột chiến lược đều nhanh chóng được thị trường diễn giải thành rủi ro hệ thống, qua đó kích hoạt nhu cầu trú ẩn vào vàng và các tài sản phòng thủ.

Trong bức tranh đó, Greenland nổi lên như một điểm nóng chiến lược mới, vượt xa hình ảnh một vùng đất băng tuyết hẻo lánh. Về mặt quân sự, Greenland giữ vị trí then chốt trong hệ thống phòng thủ tên lửa Bắc Cực của Mỹ, đồng thời nằm trên tuyến đường ngắn nhất của các tên lửa xuyên lục địa có khả năng tiếp cận lãnh thổ Mỹ.

Bên cạnh đó, khu vực này còn sở hữu trữ lượng đất hiếm đáng kể với gần 1.5 triệu tấn đất hiếm, xếp hạng thứ 8 trong danh sách các quốc gia có trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới. Đây cũng chính là nguồn nguyên liệu mang tính sống còn đối với các ngành công nghiệp quốc phòng và vũ khí công nghệ cao.

Việc Mỹ gia tăng hiện diện quân sự và chiến lược tại Greenland không chỉ mang ý nghĩa phòng thủ, mà còn phản ánh nỗ lực giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đất hiếm do Trung Quốc kiểm soát. Tuy nhiên, động thái này đã làm gia tăng căng thẳng với các đồng minh châu Âu, đặc biệt là khu vực Bắc Âu, khi lợi ích an ninh và chủ quyền bị đặt lên bàn cân. Trong bối cảnh trật tự địa chính trị phương Tây xuất hiện những vết rạn, thị trường tài chính phản ứng theo hướng quen thuộc: định giá lại rủi ro và tìm đến vàng như một tài sản trung lập ngoài vòng xoáy chính trị.

Bên cạnh Greenland, quan hệ Hoa Kỳ Canada cũng trở thành một điểm nóng địa chính trị mới, khi căng thẳng leo thang từ cấp độ chính sách thương mại sang rủi ro mang tính hệ thống. Việc Mỹ đe dọa áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa Canada, cùng với những phát ngôn mang hàm ý phủ nhận chủ quyền, đã phá vỡ hình ảnh một mối quan hệ đồng minh ổn định vốn được xem là nền tảng của trật tự phương Tây.

Thông điệp mà thị trường toàn cầu tiếp nhận từ diễn biến này là rất rõ ràng: nếu ngay cả một đối tác thân cận và có mức độ gắn kết sâu như Canada vẫn có thể trở thành đối tượng gây sức ép, thì mức độ an toàn của tài sản quốc tế đặt trong hệ thống tài chính Mỹ cần được định giá lại. Rủi ro chính trị, trong trường hợp này, không còn là câu chuyện của các nền kinh tế bên lề, mà đã xuất hiện ngay trong lõi của hệ thống tài chính toàn cầu.

Phản xạ của dòng vốn vì thế mang tính phòng thủ rõ nét. Thay vì tiếp tục mở rộng mức độ tiếp xúc với tài sản Mỹ, nhà đầu tư có xu hướng giảm rủi ro chính trị và chuyển dịch sang các tài sản trung lập, trong đó vàng nổi lên như lựa chọn tự nhiên. Chính sự thay đổi trong kỳ vọng an toàn này đã góp phần khuếch đại lực cầu trú ẩn, trở thành một trong những chất xúc tác quan trọng cho cơn sốt giá vàng trong giai đoạn vừa qua.

Đọc thêm: Cách Trump biến thuế quan thành đòn bẩy đàm phán

Trung Quốc và ván cờ dài hạn: Phi USD hóa bằng vàng

Bài học mang tính bước ngoặt đối với Trung Quốc đến từ sự kiện Hoa Kỳ đóng băng hơn 300 tỷ USD tài sản dự trữ của Nga vào năm 2022. Sự kiện này đã gửi đi một thông điệp rõ ràng tới các quốc gia nắm giữ dự trữ ngoại hối lớn: chừng nào còn phụ thuộc vào USD và hệ thống tài chính do Mỹ chi phối, chừng đó an ninh tài chính quốc gia vẫn có thể bị đặt trong tay một chủ thể bên ngoài. Với Trung Quốc, đây không chỉ là một rủi ro lý thuyết, mà là một kịch bản cần phải chủ động phòng ngừa.

Trong hơn 14 tháng liên tiếp, Trung Quốc đã âm thầm nhưng kiên định gia tăng dự trữ vàng ở quy mô lớn. Theo số liệu chính thức, lượng vàng mua vào đã vượt 2,000 tấn, trong khi nhiều ước tính độc lập cho rằng con số thực tế có thể lên tới 5,000 tấn nếu tính cả phần không công bố. Tốc độ và thời gian tích lũy kéo dài cho thấy đây không phải là quyết định mang tính chu kỳ hay đầu cơ giá, mà là một chiến lược dự trữ dài hạn nhằm tái cấu trúc nền tảng an toàn tài chính quốc gia.

Song song với việc gom vàng vật chất, Trung Quốc cũng từng bước giảm tỷ trọng nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ, chuyển dịch từ tài sản tài chính định danh bằng USD sang tài sản trung lập không phụ thuộc vào hệ thống thanh toán phương Tây. Sự dịch chuyển này phản ánh một thay đổi căn bản trong tư duy dự trữ: vàng không chỉ là công cụ phòng hộ trước lạm phát, mà còn là lá chắn trong bối cảnh trật tự tiền tệ toàn cầu ngày càng phân mảnh.

Một thay đổi mang tính nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu trong giai đoạn gần đây là vàng được đưa trở lại vị thế tài sản thanh khoản cấp 1 trong khuôn khổ các quy định ngân hàng quốc tế Basel III. Nếu như trước đây, vàng khi được sử dụng làm tài sản thế chấp thường bị chiết khấu mạnh.

Ví dụ 1 tỷ đồng vàng chỉ được ngân hàng định giá để vay khoảng 500 triệu trong khi hiện nay, vàng đã được công nhận với mức an toàn cao hơn nhiều. Trong nhiều trường hợp, 1 tỷ đồng giá trị vàng có thể được vay đủ 1 tỷ, tương đương với giá trị của tài sản thế chấp.

Trên nền tảng đó, Trung Quốc thậm chí còn đi xa hơn khi cho phép sử dụng vàng vật chất làm tài sản thế chấp để vay tiền mặt với tỷ lệ 100%, chấp nhận rủi ro biến động giá vàng. Ở góc nhìn ngắn hạn, đây có thể bị xem là một quyết định rủi ro. Tuy nhiên, xét ở cấp độ chiến lược, mục tiêu của Trung Quốc không nằm ở lợi nhuận tức thời hay an toàn bảng cân đối đơn lẻ, mà ở việc tái định hình hành vi dự trữ của thế giới.

Bằng cách nâng cao vai trò của vàng trong hệ thống tín dụng, Trung Quốc đang gián tiếp khuyến khích các quốc gia và định chế tài chính tích trữ vàng nhiều hơn và sử dụng các kênh tài chính ngoài USD. Khi lực cầu không đến từ nhà đầu tư cá nhân mà xuất phát từ ngân hàng trung ương và hệ thống ngân hàng, giá vàng hình thành một “sàn bê tông” vững chắc, khiến các nhịp điều chỉnh sâu trở nên ngày càng khó xảy ra trong trung và dài hạn.

Giá vàng sẽ biến động như thế nào trong năm nay?

Xét trên bức tranh tổng thể, giá vàng nhiều khả năng vẫn đang ở trong một xu hướng tăng dài hạn, được hậu thuẫn bởi các yếu tố mang tính cấu trúc thay vì đầu cơ ngắn hạn. Áp lực nợ công khiến chính sách tiền tệ toàn cầu, đặc biệt là tại Mỹ, khó có thể quay lại trạng thái thắt chặt quyết liệt như trong quá khứ. Đồng thời, bất ổn địa chính trị chưa có dấu hiệu được giải quyết dứt điểm, còn lực mua bền bỉ từ các ngân hàng trung ương, với Trung Quốc đóng vai trò then chốt, đang tạo ra một mặt bằng giá mới cho vàng.

Trong kịch bản tích cực, giá vàng thế giới có thể tiến dần lên vùng 6,000-7,000 USD trong những năm tới, kéo theo khả năng giá vàng trong nước vượt mốc 200 triệu đồng/lượng. Ngay cả trong kịch bản “bình thường mới”, khi căng thẳng tạm hạ nhiệt, vàng vẫn có xu hướng neo ở vùng cao 5,200-5,500 USD, phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của vàng như một tài sản thay thế đồng bạc xanh.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, rủi ro điều chỉnh vẫn tồn tại. Các nhịp chốt lời kỹ thuật, biến động tâm lý hoặc những tín hiệu tích cực bất ngờ từ kinh tế Mỹ có thể khiến giá vàng giảm về quanh 4,500-5,000 USD trong từng giai đoạn. Dù vậy, với bối cảnh địa chính trị phân mảnh và chính sách tài khóa căng thẳng hiện nay, những nhịp giảm này nhiều khả năng chỉ mang tính điều chỉnh trong xu hướng tăng, hơn là sự đảo chiều bền vững của thị trường vàng.

Đọc thêm: Star Xu vs CZ: Sự thật nào đang bị che giấu sau 11/10?