Máy tính lượng tử: Mối đe dọa hay nỗi sợ bị thổi phồng?

Máy tính lượng tử là một hướng phát triển phần cứng hoàn toàn khác máy tính truyền thống. Thay vì xử lý thông tin bằng bit (0 hoặc 1), nó dùng qubit, có thể tồn tại ở trạng thái “vừa 0 vừa 1”. Nhờ vậy, trong một số bài toán đặc biệt, quantum có thể tạo ra mức tăng tốc vượt trội so với máy tính thường.

Điểm quan trọng là: máy tính lượng tử không nhanh hơn trong mọi thứ, và hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để gây rủi ro thực tế cho blockchain. Nhưng về dài hạn, nếu máy tính lượng tử đạt quy mô đủ lớn và đủ ổn định, nó có thể làm suy yếu các cơ chế bảo mật, từ đó buộc thế giới phải chuyển sang các chuẩn mật mã hậu lượng tử.

Đọc thêm: Cách Perp DEX đang dần “ăn thịt” cả thị trường DeFi

Máy tính lượng tử thực sự đe dọa blockchain theo cách nào?

Máy tính lượng tử không đánh sập blockchain như nhiều người lo ngại. Nó không thể xóa lịch sử giao dịch, không thể làm blockchain ngừng hoạt động, và cũng không thể kiểm soát mạng lưới chỉ trong một đêm. Ngay cả khi máy tính lượng tử xuất hiện, blockchain vẫn tiếp tục vận hành như một sổ cái công khai, nơi các giao dịch đã được xác nhận thì không thể thay đổi.

Vấn đề của máy tính lượng tử nằm ở lớp bảo mật phía sau blockchain, chứ không phải cách blockchain vận hành. Blockchain dựa vào các công cụ toán học để chứng minh “ai là chủ của tài sản” và “ai có quyền chi tiêu”. Với máy tính thông thường, việc phá vỡ những công cụ này gần như bất khả thi. Nhưng với máy tính lượng tử đủ mạnh, những bài toán toán học từng được xem là an toàn này có thể trở nên dễ giải hơn rất nhiều.

Nói đơn giản, nếu blockchain là một két sắt, thì máy tính lượng tử không phá tòa nhà chứa két sắt, mà tìm cách bẻ khóa ổ khóa. Các blockchain như Bitcoin hay Ethereum dùng chữ ký số như một chiếc chìa khóa để mở két. Khi thông tin về chiếc khóa đó đã được công khai trên blockchain, máy tính lượng tử trong tương lai có thể lần ngược lại để tạo ra chìa khóa giả, từ đó chiếm quyền kiểm soát tài sản.

Đọc thêm: Cách Trump biến thuế quan thành đòn bẩy đàm phán

Tuy nhiên, điều này không xảy ra cùng lúc với toàn bộ tài sản trên blockchain. Máy tính lượng tử không thể quay ngược thời gian để phá các giao dịch cũ, và cũng không thể tấn công mọi ví cùng lúc. Rủi ro sẽ xuất hiện dần dần, nhắm vào những tài sản có thông tin bảo mật đã lộ và có giá trị lớn trước tiên. Vì vậy, máy tính lượng tử là một mối đe dọa thật, nhưng là mối đe dọa từ từ và có chọn lọc, chứ không phải kịch bản tận thế cho toàn bộ thị trường crypto.

Mã hóa, privacy chain và những hiểu lầm phổ biến

Với phần lớn blockchain phổ biến hiện nay, mã hóa thực ra không phải là vấn đề lớn. Bitcoin và Ethereum không giấu thông tin giao dịch; ai gửi, ai nhận và số tiền bao nhiêu đều được công khai trên blockchain. Vì không có dữ liệu bị mã hóa để “giữ bí mật”, nên các blockchain này không bị ảnh hưởng bởi kiểu tấn công gọi là “thu thập hôm nay, giải mã sau” khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện trong tương lai.

Ngược lại, câu chuyện lại khác với các blockchain tập trung vào quyền riêng tư. Những dự án như Monero hay Zcash được thiết kế để che giấu thông tin giao dịch nhằm bảo vệ người dùng. Điều này có nghĩa là dữ liệu giao dịch đang được giữ kín bằng các công cụ mật mã. Nếu trong tương lai máy tính lượng tử đủ mạnh, phần dữ liệu từng được bảo vệ đó có thể bị lộ ngược trở lại, khiến quyền riêng tư của các giao dịch trong quá khứ không còn được đảm bảo như ban đầu.

Một điểm thường bị hiểu sai là zkSNARKs, công nghệ đứng sau nhiều blockchain và layer 2 về quyền riêng tư và mở rộng. Nhiều người cho rằng zkSNARKs sẽ yếu trước máy tính lượng tử vì nó dùng các thuật toán cũ. Thực tế, zkSNARKs không giấu bí mật theo cách mã hóa thông thường, mà chỉ chứng minh rằng một điều gì đó là đúng mà không tiết lộ chi tiết bên trong. Vì không có bí mật để bị thu thập rồi giải mã sau này, zkSNARKs không chịu rủi ro kiểu lượng tử như encryption.

Ở thời điểm hiện tại, rủi ro lớn nhất của zkSNARKs và các hệ thống phức tạp này không phải là máy tính lượng tử, mà là lỗi lập trình, sai sót khi triển khai và các bug khó phát hiện. Đây là những rủi ro đã và đang gây thiệt hại thật trên thị trường. Vì vậy, nếu nhìn dưới góc độ đầu tư, quantum là câu chuyện dài hạn cần theo dõi, nhưng không nên làm lu mờ những rủi ro gần và thực tế hơn đang tồn tại ngay bây giờ.

Đọc thêm: USD yếu đi: Điều gì đang thay đổi trong dòng vốn toàn cầu?

Khi nào rủi ro lượng tử xuất hiện và blockchain nên phản ứng như thế nào?

Theo các phân tích kỹ thuật gần đây từ nhiều tổ chức nghiên cứu lớn, trong đó có a16z crypto, khả năng xuất hiện một máy tính lượng tử đủ mạnh để phá các cơ chế bảo mật hiện nay của blockchain trong thập niên 2020 được đánh giá là rất thấp.

Ngay cả khi nhìn trong khung thời gian 10 năm tới, giới chuyên môn vẫn cho rằng còn rất nhiều rào cản kỹ thuật chưa thể vượt qua. Điều này có nghĩa là máy tính lượng tử vẫn chưa phải là rủi ro cấp bách trong ngắn hạn đối với thị trường crypto.

Một mốc thời gian thường gây hiểu nhầm là năm 2035, khi chính phủ Mỹ đặt mục tiêu hoàn tất việc chuyển đổi sang các tiêu chuẩn bảo mật hậu lượng tử.

Con số này không phải là dự báo rằng máy tính lượng tử sẽ xuất hiện vào năm 2035, mà chỉ phản ánh mức độ phức tạp và tốn thời gian của quá trình nâng cấp hệ thống trên quy mô lớn. Với blockchain, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ quantum, mà ở việc thay đổi luật chơi trong một hệ thống phi tập trung, nơi mọi nâng cấp đều cần sự đồng thuận của cộng đồng.

Từ góc nhìn đầu tư, rủi ro lớn hơn không phải là máy tính lượng tử đến sớm, mà là blockchain chuẩn bị không kịp khi máy tính lượng tủ trở thành vấn đề thực sự. Những blockchain có mô hình quản trị chậm, khó nâng cấp, hoặc có nhiều tài sản bị bỏ quên không thể di chuyển sang chuẩn bảo mật mới sẽ chịu áp lực lớn hơn. Ngược lại, các hệ sinh thái linh hoạt, cho phép nâng cấp bảo mật mà không làm gián đoạn người dùng sẽ có lợi thế dài hạn.

Vì vậy, chiến lược hợp lý không phải là hoảng loạn rút vốn hay phớt lờ hoàn toàn, mà là theo dõi và quản trị rủi ro có kiểm soát. Với nhà đầu tư, điều này có thể hiểu đơn giản là ưu tiên các blockchain có lộ trình nâng cấp rõ ràng, thiết kế linh hoạt và đội ngũ chủ động chuẩn bị cho kịch bản hậu lượng tử. Đồng thời, cần nhớ rằng trong giai đoạn hiện tại, các rủi ro gần hơn như bug, lỗ hổng bảo mật và lỗi triển khai vẫn là yếu tố gây thiệt hại thực tế lớn hơn nhiều so với rủi ro từ máy tính lượng tử.

Đọc thêm: Trật tự thế giới mới: Liệu vị thế của Mỹ có đang lung lay?