HomecaretDành Cho Người Mới

Zk Rollup là gì? Tổng quan về Zk Rollup và các dự án ZKR nổi bật

Đăng bởi Vinh Vo vào 11 tháng 6 2021

Rollup là giải pháp Layer 2 được cộng đồng đánh giá rất cao, trong đó có hai model chính là Optimistic và Zk Rollup. Trong các bài viết trước, mình đã chia sẻ khá nhiều về Optimistic Rollup và các dự án nổi bật trong đó. Anh em có thể tham khảo lại tại đây.

Trong bài viết hôm nay, mình sẽ chia sẻ với mọi người tổng quan về Zk Rollup và một số dự án Zk Rollup nổi bật.

Zk Rollup là gì?

Như mình có trình bày trong bài viết so sánh giữa Arbitrum và Optimism, Zk Rollup và Optimistic Rollup có chung thiết kế cơ bản. Ý tưởng chủ đạo của chúng là đưa giao dịch ở layer 1 sang một một chuỗi khác để xử lý, sau đó nén lại và đưa lại lên layer 1. Điểm khác nhau ở quy trình xem xét tính hợp lệ của dữ liệu:

  • Zk Rollup: Sau khi xử lý, thông tin giao dịch được gửi kèm theo bằng chứng mật mã (hash) lên on-chain. Ethereum chỉ chấp nhận các thông tin giao dịch nếu chúng có thể được xác thực bằng mật mã.
  • Optimistic Rollup: Sau khi xử lý, thông tin giao dịch được gửi lên on-chain, trong thời gian thử thách, dữ liệu giao dịch được cho là đúng cho đến khi ai đó gửi bằng chứng chứng minh dữ liệu giao dịch kia là gian lận hoặc sai.

Một cách hiểu đơn giản về quy trình xem xét tính hợp lệ của dữ liệu của Zk Rollup và Optimistic Rollup:

  • Zk Rollup ⇒ Dữ liệu được cho là sai cho đến khi được chứng minh là đúng.
  • Optimistic Rollup ⇒ Dữ liệu được cho là đúng cho đến khi được chứng minh là sai.

So sánh Zk Rollup vs Optimistic Rollup

Cách tiếp cận khác nhau trong quy trình xem xét tính hợp lệ của dữ liệu trên base layer khiến cho Optimistic Rollup và Zk Rollup có các ưu và nhược điểm riêng.

Đối với Zk Rollup:

  • Bằng việc sử dụng Validity Proof, Zk Rollup cung cấp nhiều khả năng mở rộng cao và độ trễ thấp hơn Optimistic Rollup.
  • Bù lại, Zk Rollup có phần hạn chế về Smart contract, một số dự án phát triển theo model Zk Rollup chưa hỗ trợ smart contract, hoặc nếu có thì chúng cũng yêu cầu dev biên dịch lại Solidity code sang một ngôn ngữ mới.
  • Vì vậy, ZK Rollups bị hạn chế về những gì giải pháp này có thể cung cấp để mở rộng DeFi trên layer 1, ít nhất là ở giai đoạn này.

Đối với Optimistic:

  • Optimistic từ bỏ khả năng mở rộng để tương thích cao hơn với các Solidity Smart Contract.
  • Việc di chuyển solidity code từ layer 1 lên layer 2 diễn ra dễ dàng, duy trì dev Experience tương tự khi làm việc trên layer 1.

Có thể theo thời gian phát triển, Zk Rollups có thể cung cấp nhiều thứ được xem là thế mạnh của Optimistic:

  • Tương thích EVM gần như hoàn toàn.
  • Hiệu quả tính toán các bằng chứng mật mã cao hơn để giảm chi phí xuống.
  • Khả năng di chuyển code dễ dàng và hỗ trợ các Solidity code phức tạp.

Ở phía Optimistic Rollup, họ mắc phải 1 vấn đề đó là “challenge game” tỉ lệ nghịch với độ bảo mật. Nếu giảm thời gian challenge game thì người dùng sẽ có thời gian rút tiền thấp hơn (trải nghiệm sử dụng tốt hơn), bù lại bảo mật sẽ kém lại.

Nhìn về mặt kỹ thuật, trong dài hạn, Zk Rollup có thể phát triển và giải quyết các điểm yếu mà giải pháp này đang mắc phải ở hiện tại, còn Optimistic có một số điểm yếu xuất phát từ cốt lõi trong việc tiếp cận vấn đề. Vì vậy, có nhiều người nhận định cho rằng:

  • Zk Rollup là giải pháp thiên hướng về dài hạn.
  • Optimistic Rollup là giải pháp thiên hướng ngắn hạn.

Nhưng bằng cách kết hợp với các giải pháp thứ 3 như Connext, Hop Protocol, các sàn giao dịch tập trung hỗ trợ rút - nạp trực tiếp, nó khiến cho hạn chế “challenge game” của các dự án Optimistic Rollup được giảm tới mức tối thiểu (xét ở phía người dùng).

Tuy nhiên, không phải dự án, giải pháp nào có Tech tốt sẽ luôn thắng, nó còn phục thuộc vào yếu tố “timing” và “Initial Bootstrapping network”. Một giải pháp đủ tốt và ra đời trước hoàn toàn có thể là giải pháp chiến thắng sau cùng.

Một số giải pháp Zk Rollup nổi bật

zkSync

zkSync là một giải pháp mở rộng cho Ethereum sử dụng Zk Rollup. zkSync sử dụng SNARK-friendly VM để triển khai và xác minh zero-knowledge proof gọi là PLONK. Dự án được nghiên cứu và phát triển bởi Matter Labs.

Gần đây zkSync đã giới thiệu testnet zkSync 2.0. Trong bản này, dự án đã giới thiệu zkEVM - một VM tương thích với EVM (hầu hết các mã opcodes trong Ethereum đều được hỗ trợ), một số điểm đáng chú ý của zk Sync bao gồm:

  • Cryptography: Tập lệnh của zkEVM đã được hoàn thiện, cả hai việc triển khai đều được thực hiện trong mạch và trong môi trường thực thi.
  • Compiler: Các hợp đồng thông minh được viết bằng cả Solidity và Zinc hiện có thể được biên dịch thành bytecode zkEVM.
  • Infrastructure: Việc tích hợp full node đã hoàn tất, có khả năng triển khai và thực hiện thành công các hợp đồng thông minh đã biên dịch.

Sync 2.0 cải thiện đáng kể nhược điểm là “khả năng tương tích và dev experience kém” của Zk Rollup, mặc dù còn ở giai đoạn đầu nhưng đây là một điểm đáng mong đợi.

Starkware

Starkware là người chơi nổi bật hàng đầu trong số các dự án Zk Rollup. Starkware là case điển hình mình dùng để so sánh Zk Rollup và Optimistic ở phần trên.

Khi các protocol/dapps trên Ethereum muốn di chuyển lên Starkware, họ sẽ phải biên dịch solidity code sang một ngôn ngữ mới gọi là Cairo. Starkware đánh đổi giữa khả năng tương tích EVM và dev experience với khả năng mở rộng và tốc độ giao dịch.

Với phương hướng phát triển như thế, Starkware sẽ cần khá nhiều thời gian để phát triển hệ sinh thái DeFi trên network của mình.

Loopring

Nếu zk Sync và Starkware được xem là general Zk Rollup, thì Loopring là một loại Specific Zk Rollup tập trung vào Exchange & Payment. Nó cho phép xây dựng các Protocol như AMM, DEX orderbook với lợi thế là chi phí thấp và giao dịch nhanh chóng.

Loopring được xem là một trong giải pháp Zk Rollup launch rất sớm và có được một số thành công nhất định. Hiện tại, Loopring tập trung hỗ trợ thêm các tính năng mới cho DEX và thu hút người dùng sử dụng nền tảng.

Tìm hiểu thêm mọi thông tin chi tiết hơn về dự án Loopring và đồng token LRC tại đây.

Tổng kết

Mình sẽ tóm tắt một số ý chính trong bài viết:

Zk Rollup và Optimistic Rollup có chung thiết kế cơ bản. Điểm khác nhau chủ đạo ở quy trình xem xét tính hợp lệ của dữ liệu;

  • Zk Rollup ⇒ Dữ liệu được cho là sai cho đến khi được chứng minh là đúng.
  • Optimistic Rollup ⇒ Dữ liệu được cho là đúng cho đến khi được chứng minh là sai.

Nhìn về mặt kỹ thuật, trong dài hạn, Zk Rollup có thể phát triển và giải quyết các điểm yếu mà giải pháp này đang mắc phải ở hiện tại, còn Optimistic có một số điểm yếu xuất phát từ cốt lõi trong việc tiếp cận vấn đề. Vì vậy, có nhiều người nhận định cho rằng:

  • Zk Rollup là giải pháp thiên hướng về dài hạn.
  • Optimistic Rollup là giải pháp thiên hướng ngắn hạn.

Một dự án Zk Rollup trong thị trường: zkSync, Starkware, Loopring, Aztec, Hermez Network.

#ZKR #Rollup #ZkRollup

Bạn là người mới, muốn học đầu tư Crypto từ đầu để có kiến thức nền tảng?

Học tại đây

Vinh Vo

If you want get more, you become More!

back to top