Uniswap là gì? Tổng quan về DEX độc đáo của giới DeFi Uniswap

By Jade Vo | Sàn giao dịch

Uniswap là gì

Uniswap là một giao thức tạo lập thị trường tự động (AMM - Automated Market Maker).

Nó cho phép người dùng có thể swap bất kỳ token ERC20 nào, sử dụng pool thanh khoản thay vì sổ lệnh.

Uniswap hoạt động như thế nào?

Uniswap là giao thức 100% phi tập trung và không cần cấp quyền (permissionless), được hoạt động dựa trên công thức:

x * y = k

Trong đó:

  • x là số lượng token A.
  • y là số lượng token B.
  • k là tổng giá trị của pool A/B.

Khi k thay đổi, mà giá trị của token A và B không đổi, suy ra x và y sẽ thay đổi.

Khi x và y thay đổi, mà k không đổi, suy ra giá trị của token A và B phải thay đổi.

Để k thay đổi, x và y sẽ cần được thay đổi bởi các nhà cung cấp thanh khoản (về sau sẽ dùng chữ “LP” hoặc “Liquidity Provider").

Để x và y thay đổi, sẽ cần tác động từ các trader thông qua việc swap.

Anh em đọc còn thấy hơi rối rắm đúng không? Hãy xem ví dụ dưới đây để hiểu rõ hơn.

Ví dụ:

Giả sử pool được tạo có tên là ETH/DAI với 10 ETH và 1000 DAI.

Ta sẽ có: 

x * y = k ⇔ 10*1000 = 10,000.

Giá 1 ETH = 100 DAI và Giá 1 DAI = 0.01 ETH.

Trường hợp 1: Swap DAI lấy ETH.

Trader A vào pool này và swap 500 DAI + 0.3% phí để đổi lấy ETH.

=>  y’ = 500 + 1000 = 1500 DAI.

k không đổi, vẫn bằng 10,000.

=> x' = 6.66 ETH.

Suy ra trader nhận được x - x' = 10 - 6.66 = 3.33 ETH, tương đương giá trị 500 DAI. 

=> giá 1 ETH = 150 DAI, tăng 50% so với giá ban đầu.

Lưu ý: 0.3% phí sẽ được thêm lại vào pool sau khi swap làm thay đổi giá trị của k.

Trường hợp 2: Swap ETH lấy DAI.

Trader B bán 6 ETH để đổi lấy DAI. 

=> x' = 10 + 6 = 16. 

=> y’ = 10,000/16= 625. 

Suy ra trader nhận được y - y' = 1000 - 625 = 375 DAI, tương đương giá trị 6 ETH.

=> giá 1 ETH = 62,5 DAI, giảm 37.5% so với giá ban đầu.

Lưu ý: Nếu mức trượt giá là quá lớn, Uniswap sẽ có cảnh báo trước khi anh em tiến hành swap hiển thị thông báo.

Uniswap Core

Uniswap có 4 core, gồm:

Swap

Swap trong Uniswap là một cách đơn giản để giao dịch một token ERC-20 cho một token khác.

Đối với người dùng cuối, việc swap rất trực quan. Người dùng chọn một token đầu vào và một token đầu ra. Họ chỉ định số lượng đầu vào và giao thức sẽ tính toán lượng token đầu ra mà họ sẽ nhận được. Sau đó, họ thực hiện swap bằng một cú nhấp chuột, nhận token đầu ra trong ví của họ ngay lập tức.

Về cấp độ giao thức, quá trình swap này diễn ra như thế nào?

Swap trong Uniswap khác với giao dịch trên các nền tảng truyền thống. Thay vì sử dụng sổ lệnh để thể hiện tính thanh khoản hoặc xác định giá cả, Uniswap sử dụng cơ chế tạo thị trường tự động để cung cấp phản hồi tức thì về tỷ giá và mức trượt giá.

Mỗi cặp token trên Uniswap được củng cố bởi một pool thanh khoản. Pool thanh khoản là các hợp đồng thông minh giữ số dư của hai token duy nhất và thực thi các quy tắc xung quanh việc nạp và rút các token này.

Khi token được nạp (bán), một số tiền tương ứng phải được rút để duy trì sự không đổi (k trong công thức ở phần trước). Ngược lại, nếu token được rút (mua), thay vào đó, một số tiền tương ứng cũng phải được nạp vào.

Liquidity Pool

Mỗi pool thanh khoản Uniswap là một địa điểm giao dịch cho một cặp token ERC20. Khi hợp đồng pool được tạo, số dư của mỗi token bằng 0.

Để pool bắt đầu cung cấp giao dịch, LP cần nạp tiền vào cho mỗi token. LP đầu tiên sẽ là người thiết lập giá ban đầu cho pool đó.  

LP được khuyến khích cung cấp giá trị của hai token bằng nhau. Ngược lại, trường hợp LP đầu tiên cung cấp hai token với tỷ lệ giá trị khác nhau so với giá trên thị trường, cơ hội kinh doanh chênh lệch giá sẽ xuất hiện và có khả năng bị một người nào đó bên ngoài lấy mất.

Khi LP cung cấp thanh khoản cho Pool, họ sẽ nhận lại được Liquidity Token, tương đương lượng thanh khoản họ đã cung cấp cho pool. Các token này đại diện cho sự đóng góp của LP vào pool.

Khi có giao dịch, khoản phí 0.3% sẽ được phân bổ theo tỷ lệ cho tất cả LP trong pool tại thời điểm giao dịch. Để rút tiền đã nạp vào làm thanh khoản cũng như phần phí được chia, LP sẽ cần đốt liquidity token của mình. LP cũng có thể bán, chuyển nhượng hoặc sử dụng theo cách họ muốn.

Flash Swap

Flash Swap bắt đầu xuất hiện trong Uniswap V2. Flash swap cho phép anh em rút bất kỳ số lượng token ERC20 nào, miễn phí. Nhưng với điều kiện là cuối giao dịch chúng được thanh toán hoặc trả lại hoặc cả hai.

Ví dụ: Như khi anh em muốn thanh toán vị thế trong Compound hay Make…

  • Trong V1, anh em phải chuyển token A để mua token B.
  • Trong V2, Flash swap cho phép anh em nhận và sử dụng token B ngay lập tức sau khi thực hiện swap tới smart contract.

Oracle

Nguồn cấp dữ liệu giá trên chuỗi là một thành phần quan trọng đối với nhiều ứng dụng DeFi. Bao gồm những ứng dụng tài chính phái sinh, cho vay, giao dịch ký quỹ... Các dự án DeFi thường sẽ dùng oracle có sẵn. Ví dụ như của Chain Link

Riêng với Uniswap, đội ngũ đã tự phát triển oracle riêng hợp với giao thức của mình.

Đặc biệt, Uniswap V2 đã cho phép xây dựng các oracle về giá trên chuỗi có tính phi tập trung cao và chống thao túng. 

Cụ thể hơn, dữ liệu thời gian giá được ghi lại trên chuỗi theo một cách khiến cho việc thao túng giá trong một khoảng thời gian nhỏ là rất tốn kém và cũng không thể thao túng giá trong một giao dịch duy nhất. 

Các đối tượng trong Uniswap

Các đối tượng tham gia vào Uniswap sẽ gồm: Các Liquidity Provider, các Trader và các Developer.

Lợi ích của mỗi bên: 

  • Các Liquidity Provider (LP) nhận được 0.3% phí khi cung cấp thanh khoản.
  • Các Trader được trade với nhiều cặp tokens từ ví.  
  • Các Developer (Dev) có thể phát triển sản phẩm dựa trên Uniswap.

LP có thể là: 

  • Các token holder muốn đầu tư tài sản một cách thụ động để tích lũy được phí giao dịch.
  • Các LP chuyên nghiệp tạo ra những chiến lược lập pool để kiếm lợi nhuận.
  • Các dự án tạo ra pool để thanh khoản cho token của họ, giúp cho các token được mua và bán dễ dàng hơn.
  • Một số nhà tiên phong trong DeFi muốn khám phá các tương tác cung cấp thanh khoản phức tạp như thanh khoản được khuyến khích, thanh khoản làm tài sản thế chấp và các chiến lược mới mẻ khác. 

Trader có thể là:

  • Các nhà đầu cơ sử dụng nhiều công cụ để swap token bằng cách sử dụng tính thanh khoản được lấy từ Uniswap.
  • Các bot kinh doanh chênh lệch giá tìm kiếm lợi nhuận bằng cách so sánh giá trên các nền tảng khác nhau để tìm ra điểm có lợi.
  • Người dùng DApp mua token trên Uniswap để sử dụng trong các ứng dụng khác trên Ethereum.
  • Các hợp đồng thông minh thực hiện các giao dịch trên giao thức bằng cách triển khai chức năng swap (từ các sản phẩm như trình tổng hợp DEX đến các tập lệnh Solidity tùy chỉnh).

Trong mọi trường hợp, các trader phải chịu cùng một khoản phí cố định cho giao dịch trên giao thức. 

Dev có thể là:

  • Các dashboard DeFi: Vì Uniswap có nguồn mở và có thể truy cập, do đó có vô số thử nghiệm UX và UI được xây dựng để cung cấp khả năng truy cập vào chức năng của Uniswap. Vì vậy, anh em có thể tìm thấy các chức năng Uniswap trong hầu hết các dự án dashboard DeFi và nhiều công cụ dành riêng cho Uniswap do cộng đồng xây dựng.
  • Các ví thường tích hợp chức năng swap và cung cấp thanh khoản.
  • Các trình tổng hợp DEX kéo thanh khoản từ nhiều giao thức thanh khoản để cung cấp cho các trader mức giá tốt nhất. Uniswap là nguồn thanh khoản phi tập trung lớn nhất cho các dự án này.
  • Các Dev smart contract sử dụng bộ chức năng có sẵn để phát minh ra các công cụ DeFi mới và các ý tưởng thử nghiệm khác nhau. Anh em có thể xem các dự án như Unisocks hoặc Zora và rất nhiều dự án khác nữa.

Xem thêm về dự án Unisocks & Zora tại đây:

Các rủi ro trên Uniswap

Rủi ro về Smart contract

Smart contract trên Uniswap tương đối đơn giản. Nó đã được audit và đã tự chứng minh sau một thời gian hoạt động.

Mặc dù hiếm, tuy nhiên khả năng Uniswap bị tấn công không phải là hoàn toàn không có. Đó là những rủi ro kỹ thuật đi kèm với bất kỳ dự án dựa trên hợp đồng thông minh nào.

Trong Uniswap V1, kẻ tấn công có thể sử dụng “hooks” trong tiêu chuẩn token ERC-777 để rút tiền từ các pool thanh khoản dựa trên loại token này.

Cụ thể là pool imBTC Tokenlon đã bị tấn công và 300,000$ đã bị thất thoát. Sau đó, trong Uniswap V2, lỗi token ERC-777 đã được sửa, cho nên kiểu tấn công này không còn khả thi nữa.

Rủi ro về Token

Trên Uniswap, rất dễ dàng để một người có thể niêm yết token của họ. Do đó, có nhiều người lợi dụng sự dễ dàng này để niêm yết các token scam, giả mạo.

Người dùng cần kiểm tra smart contract của token cẩn thận để tránh mất tiền.

Tương lai của Uniswap

Tương lai Uniswap sẽ vẫn còn rộng mở với đà tăng trưởng hiện tại. Tuy nhiên sẽ có sự cạnh tranh từ các đơn vị khác ngay trên blockchain Ethereum và từ các blockchain khác như Solana, Tron...

Uniswap hiện là ngôi sáng trong làng DeFi

Uniwap hiện tại là ngôi sao sáng trong làng DeFi, nhận được sự chú ý từ rất nhiều nhóm người:

  • Nhà đầu tư nhỏ lẻ muốn săn coin hiếm.
  • Nhà đầu tư vốn lớn trở thành các Liquidity Provider để nhận lợi nhuận từ vốn họ bỏ ra trong các Pool của Uniswap.
  • Các dự án nhỏ, chưa có vốn lớn để được niêm yết trên sàn CEX -> Giờ đây họ sẽ trình làng coin của họ thẳng trên Uniswap thay vì phải tốn cả phí niêm yết để lên các CEX. Chưa kể chi phí marketing sau đó nữa. Bây giờ họ sẽ chi thẳng tiền để tạo thanh khoản cho token của họ trên Uniswap. Chi phí marketing cũng tiết kiệm hơn vì Uniswap đang có được sự thu hút của nhiều người (như đã đề cập đến 2 nhóm người trên kia).

Theo trang web thống kê SimilarWeb, lượng truy cập uniswap.org đã tăng vọt từ 90,000 lên 1,42 triệu trong tháng 7.

Tháng 8 này số liệu dự báo sẽ còn kinh khủng hơn nữa khi mà thực tế mới chỉ hơn nửa tháng thì khối lượng giao dịch của Uniswap đã vượt khối lượng giao dịch tháng 7.

Sự cạnh tranh đến từ các dự án trên blockchain Ethereum

Uniswap & Curve

Trong bức tranh tổng quát dài hạn, Uniswap đang có vị thế rất lớn trong số các DEX.

Có thể thấy thị phần của Uniswap tăng trưởng đáng kể từ tháng 03/2020 và vẫn đang giữ vững đà tăng đó, hiện chiếm gần 60% thị phần thị trường DEX toàn cầu.

Curve cũng đang đuổi theo nhưng vẫn chưa bằng 1/3 thị phần của Uniswap. Tuy nhiên, với sự ra mắt của CRV token - đồng token quản trị của nền tảng Curve.fi, trong ngắn hạn gần đây, thị phần của Curve cũng đã tăng đáng kể đuổi theo sát Uniswap.

Dữ liệu từ Dune Analytics cập nhật ngày 18/08/2020.

Anh em có thể thấy ngày 14/08 là ngày mà khối lượng giao dịch của Curve tăng đột biến trong khi khối lượng giao dịch của Uniswap có phần chững lại sau đà tăng trước đó trong tuần.

Tuy nhiên, Curve là nền tảng chuyên về giao dịch trao đổi giữa các stablecoin (USDT, USDC,...) với nhau hơn là 1 thị trường đa dạng token (tiềm năng nhưng cũng đầy rủi ro) như Uniswap.

Nên việc chiếm thị phần về khối lượng giao dịch nói chung của Curve hiện có vẻ không phải là 1 điểm xấu cho Uniswap. Ngược lại, lại là 1 khả năng tích cực cho thấy nhu cầu sử dụng DEX nhiều hơn. Khả năng có thêm 1 nhóm khối lượng giao dịch từ Curve sau đó đi tiếp sang Uniswap để săn coin.

Uniswap VS Mooniswap (1inch.exchange)

Mooniswap cũng là giao thức tạo lập thị trường tự động (Automated Market Maker - AMM) tương tự Uniswap. Mooniswap được nền tảng 1inch.exchange cho ra mắt gần đây vào ngày 10/08/2020.

Dành cho anh em nào chưa biết về 1inch.exchange, nền tảng này như 1 đơn vị tổng hợp các DEX và sẽ lựa DEX nào có giá tốt nhất để thực hiện lệnh cho anh em. Tức là ngay ở giao diện của 1inch, anh em có thể giao dịch bất kỳ token nào ở bất kỳ DEX nào được hỗ trợ.

Điều đáng chú ý từ 1inch, chính là gần đây dự án đã gọi vốn thành công 2.8 triệu đô với Binance Labs dẫn đầu.

Kèm theo đó là những cái tên khác như Galaxy Digital, Greenfield One, Libertus Capital, Dragonfly Capital, FTX, IOSG, LAUNCHub Ventures, Divergence Ventures cũng như ông Lợi Lưu (Founder Kyber Network) và Illia Polosukhin (co-founder của NEAR Protocol).

Lượng người dùng/ví sử dụng 1inch.exchange hiện tại đạt khoảng gần 20k - khá đáng kể so với con số khoảng 60k-70k của Uniswap.

Đội ngũ Mooniswap cho biết họ đang hy vọng Mooniswap sẽ tạo ra thu nhập cho các nhà cung cấp thanh khoản cao hơn từ 50-200% so với Uniswap V2 vì lợi nhuận trượt giá mà Mooniswap tin rằng sẽ mang lại. 

Nếu điều này thành hiện thực, lượng LP từ Uniswap chuyển sang Mooniswap sẽ kéo theo lượng người dùng/trader giao dịch săn coin, cũng như đội ngũ các dự án nhỏ lẻ muốn tự niêm yết trên DEX từ Uniswap sang.

Sự cạnh tranh đến từ các dự án trên các blockchain khác

Phí giao dịch tại Uniswap là 1 con số rất lớn cho nhiều nhà giao dịch. Mỗi 1 lần giao dịch swap hay thêm/rút liquidity pool là 1 lần gọi smart contract, tốn phí giao dịch tối thiểu 3-10$.

Những trường hợp nghẽn mạng do nhiều giao dịch, phí có thể lên 30-50$. Và đặc biệt những trường hợp phí vài trăm đô cũng không hiếm.

Điều này căn bản đến từ việc blockchain Ethereum không thể giải quyết nổi bài toán mở rộng mạng lưới. Để lại 1 mảng thị trường cho các blockchain khác bước vào cuộc chơi:

  • Dự án SERUM DEX đến từ Solana blockchain: Phí rẻ hơn và có thể tương tác thẳng cross-chain với tài sản trên Ethereum - rất hấp dẫn với người dùng DEX Ethereum hiện tại. Nếu Serum thành công, đây sẽ là một sự bùng nổ. Người dùng Uniswap hoàn toàn có thể dùng Serum để phục vụ lợi ích của họ.

  • JustSwap đến từ Tron (TRX): Cũng là 1 blockchain rất nhanh và rẻ để sử dụng. Gần đây Tron cũng đã giới thiệu nền tảng JustSwap của mình - tương tự Uniswap trên Ethereum. Cùng với nhiều dự án được trình làng trên JustSwap - hứa hẹn sẽ thu hút 1 lượng tài sản từ nhà đầu tư săn hàng hiếm trên Uniswap, chuyển đổi tài sản ETH của họ sang TRX để săn coin trên JustSwap.

Các blockchain khác như Polkadot, Atom, Ontology... cũng đang chạy đua vũ trang trong cuộc đua DeFi này.

Uniswap có khả năng ra token?

Như cách Curve ra mắt CRV token. Nếu Uniswap ra mắt token nền tảng của họ, đây sẽ là 1 sự kiện thu hút lượng lớn sự chú ý của cộng đồng crypto thế giới nói chung và cộng đồng DeFi nói riêng.

Tuy nhiên, vẫn còn khá sớm để dự báo nếu Uniswap ra token, ta có nên đầu tư hay không. Vì ta cần dựa vào vai trò của Uniswap token cũng như tokenomics của nó (Anh em nào đã học khóa học đầu tư Crypto Investing 101 của Coin98 sẽ hiểu).

Đội ngũ Coin98 sẽ nhanh chóng cập nhật tin tức và nghiên cứu của của bọn mình về Uniswap token (nếu có) nên anh em nhớ đón theo dõi nhé!

Lời kết

Thông qua bài viết này, hi vọng anh em đã có cái nhìn tổng quan nhất về Uniswap - ngôi sao sáng của làng DeFi những ngày gần đây.

Những ngày gần đây Uniswap đang rất “hot" với nhiều hidden gems được niêm yết trên sàn này. Chúc anh em tận dụng được cơ hội và đầu tư đại thắng.

Uniswap hứa hẹn sẽ có còn tiến xa hơn nữa trong xu thế phi tập trung hoá của blockchain. Anh em hãy theo dõi Coin98 để luôn được cập nhật những tin tức mới nhé!

Jade Vo

Đầu tư cho Kiến thức của bản thân là khoản đầu tư với lợi nhuận cao nhất.